Lindja, prejardhja, vendbanimi, gjuha dhe investimet mund të përcaktojnë të ardhmen e një fëmije. Shumë nga mundësitë për të fituar një shtetësi të dytë ose të tretë janë më të lehta, më pak të kushtueshme ose ekzistojnë vetëm gjatë fëmijërisë.

Në pamje të parë, shtetësia e një fëmije duket se përcaktohet që në momentin e lindjes, nga vendi ku ai lind dhe nga shtetësia e prindërve. Megjithatë, ekspertët e migracionit dhe të drejtës së shtetësisë theksojnë se kjo është një nga aspektet e së ardhmes së një fëmije që prindërit mund ta planifikojnë në mënyrë strategjike.

Në shumë raste, mundësitë për të fituar një shtetësi shtesë ngushtohen ose zhduken sapo fëmija mbush 18 vjeç. Për këtë arsye, vendimet e marra gjatë viteve të para të jetës mund të kenë ndikim afatgjatë në arsimimin, lirinë e lëvizjes dhe mundësitë profesionale të tij.

Tre mënyrat kryesore për të fituar shtetësinë

Në nivel ndërkombëtar, shtetësia fitohet kryesisht në tre mënyra:

  • sipas vendit të lindjes (jus soli);
  • sipas prejardhjes nga prindërit ose gjyshërit (jus sanguinis);
  • përmes investimeve ose programeve të posaçme të shtetësisë (jus pecuniae).

Ndërsa shumë shtete kanë kufizuar dhënien automatike të shtetësisë sipas vendit të lindjes ose prejardhjes, programet e investimeve vazhdojnë të ekzistojnë në disa vende.

Vendi i lindjes mund të jetë vendimtar

Lindja në një shtet që aplikon shtetësinë automatike sipas territorit është një mundësi që mund të shfrytëzohet vetëm një herë.

Aktualisht rreth 33 shtete, kryesisht në Amerikën Veriore, Qendrore dhe Jugore, vazhdojnë të japin shtetësinë automatikisht për çdo fëmijë të lindur në territorin e tyre, pavarësisht shtetësisë së prindërve.

Mes tyre janë Shtetet e Bashkuara, Kanadaja, Brazili, Argjentina dhe shumica e vendeve të Karaibeve.

Në të kundërt, vende si Britania e Madhe, Australia dhe Irlanda e kanë kufizuar prej vitesh këtë praktikë, duke vendosur kushte shtesë për prindërit.

Në SHBA, Gjykata Supreme vendosi më 30 qershor 2026 të ruajë interpretimin tradicional të Amendamentit të 14-të, duke riafirmuar se pothuajse çdo fëmijë i lindur në territorin amerikan fiton shtetësinë amerikane.

Ndërkohë, Brazili ofron edhe një përfitim shtesë për prindërit: lindja e një fëmije brazilian mund t’u hapë rrugën atyre drejt rezidencës së përhershme dhe më pas natyralizimit.

Kontrolloni shtetësitë që familja ka tashmë

Shumë familje nuk janë të vetëdijshme se mund të kenë të drejtë për një shtetësi tjetër përmes prindërve ose gjyshërve.

Në shumë vende, një shtetësi që ende nuk është regjistruar zyrtarisht nga prindi mund t’i transmetohet fëmijës vetëm nëse formalizohet përpara lindjes së tij.

Prandaj, ekspertët rekomandojnë që prindërit të verifikojnë çdo të drejtë të mundshme për shtetësi përpara se të kenë fëmijë ose sa më herët gjatë fëmijërisë së tyre.

Po aq e rëndësishme është edhe regjistrimi i lindjes së fëmijës pranë autoriteteve ose konsullatave të vendit përkatës, pasi vonesat mund ta bëjnë procesin shumë më të ndërlikuar vite më vonë.

Mundësitë për shtetësi nga prejardhja po kufizohen

Një numër shtetesh evropiane u japin ende shtetësinë pasardhësve të qytetarëve të tyre, por rregullat po bëhen gjithnjë e më të rrepta.

Italia, e konsideruar për vite si një nga vendet më bujare në këtë drejtim, ka kufizuar transmetimin e shtetësisë përmes brezave me ndryshimet ligjore të viteve 2025–2026.

Edhe Kanadaja ka ndryshuar legjislacionin, duke zgjeruar të drejtën e transmetimit të shtetësisë, por duke vendosur një kusht të ri: prindi duhet të ketë jetuar fizikisht të paktën tre vjet në Kanada përpara lindjes së fëmijës.

Kjo tregon se në shumë raste koha është vendimtare dhe një e drejtë që ekziston sot mund të mos jetë më e disponueshme pas disa vitesh.

Rezidenca e hershme krijon avantazhe afatgjata

Jetesa në një vend gjatë fëmijërisë krijon lidhje që një i rritur nuk mund t’i rikuperojë më vonë.

Vitet e kaluara në një shtet mund të llogariten për natyralizim, ndërsa shkollimi, njohja e gjuhës dhe integrimi në komunitet janë elementë që shumë vende i marrin në konsideratë gjatë shqyrtimit të aplikimeve për shtetësi.

Portugalia është një shembull i qartë.

Sipas ndryshimeve ligjore të vitit 2026, një fëmijë i lindur në Portugali nga prindër të huaj fiton shtetësinë vetëm nëse të paktën njëri prej prindërve ka jetuar ligjërisht në vend për pesë vjet.

Ndryshimi mund të bëjë që dy vëllezër të lindur me pak vite diferencë të kenë status juridik krejtësisht të ndryshëm.

Shkollimi dhe gjuha kanë ndikim të drejtpërdrejtë

Arsimi nuk ndihmon vetëm integrimin.

Në shumë vende, vitet e shkollimit dhe njohja e gjuhës konsiderohen prova të lidhjes reale me shtetin.

Për fëmijët që rriten duke folur një gjuhë të huaj, testet gjuhësore që për të rriturit janë shpesh pengesë, bëhen pothuajse formale.

Në Portugali, për shembull, aplikantët për natyralizim duhet të provojnë njohjen e gjuhës portugeze dhe integrimin në shoqëri.

Programet e investimeve përfshijnë edhe fëmijët

Programet e shtetësisë ose rezidencës përmes investimeve janë krijuar zakonisht për familje.

Në shumicën e rasteve, fëmijët përfshihen në aplikimin e prindërve me një kosto shumë më të ulët sesa nëse do të aplikonin individualisht në të ardhmen.

Grenada është një nga shembujt më të njohur, ku programi i shtetësisë përmes investimit lejon përfshirjen e fëmijëve në të njëjtin aplikim.

Megjithatë, ekspertët theksojnë se kjo nuk garanton automatikisht që shtetësia do të trashëgohet edhe nga brezat e ardhshëm, pasi çdo shtet ka rregullat e veta për transmetimin e saj.

Çdo shtetësi sjell edhe detyrime

Një pasaportë shtesë nuk nënkupton vetëm më shumë të drejta.

Në disa vende, shtetësia mund të sjellë edhe detyrime si:

  • shërbimi i detyrueshëm ushtarak;
  • detyrime tatimore;
  • kufizime mbi mbajtjen e shtetësive të shumëfishta;
  • çështje ligjore në raste mosmarrëveshjesh familjare ndërkombëtare.

Për shembull, qytetarët amerikanë mbeten subjekt i detyrimeve të raportimit tatimor edhe nëse jetojnë jashtë SHBA-së.

Si mund të ndërtohet një strategji

Ekspertët rekomandojnë që prindërit të fillojnë me një analizë të plotë të mundësive që familja ka tashmë.

Hapi i parë është verifikimi i çdo shtetësie ekzistuese ose të mundshme përmes prindërve dhe gjyshërve.

Më pas vlerësohen mundësitë që lidhen me vendin e lindjes, rezidencën, shkollimin dhe mësimin e gjuhës.

Nëse është e nevojshme, programet e investimeve mund të plotësojnë boshllëqet që nuk mbulohen nga prejardhja familjare.

Në çdo rast, përpara çdo vendimi është e domosdoshme të analizohen edhe detyrimet që shoqërojnë shtetësinë e re.

Planifikimi i hershëm krijon më shumë mundësi

Specialistët e së drejtës së migracionit theksojnë se shtetësia nuk duhet parë vetëm si një dokument udhëtimi, por si një aset që mund të ndikojë në aksesin në universitete, tregun e punës dhe lirinë e lëvizjes gjatë gjithë jetës.

Pikërisht për këtë arsye, shumica e mundësive duhet të vlerësohen gjatë fëmijërisë, pasi shumë prej tyre bëhen më të kushtueshme, më të vështira ose humbasin plotësisht pasi fëmija arrin moshën madhore./imidaily