Të gjithë duam që fëmijët tanë të na respektojnë dhe na admirojnë, veçanërisht kur ata kalojnë në moshën e adoleshencës dhe më pas në moshën e rritur. Por, kur shikoj pas në rrugëtimin tim me djalin tim, kuptoj sa lehtë mund të bëjmë gabime që dëmtojnë pikërisht respektin që po mundohemi të ndërtojmë.
Sa herë e kemi gjetur veten duke përsëritur të njëjtat fjalë dhe sjellje që na bezdisnin kur ishim fëmijë? Nga përvoja ime, duke qenë të vetëdijshëm për ndikimin që veprimet tona kanë tek fëmijët është gjysma e betejës. Pjesa tjetër është të heqim dorë nga ato zakone që e dëmtojnë lidhjen prind-fëmijë.
Nëse dëshironi të kultivoni një respekt të vërtetë nga fëmijët tuaj ndërsa ata rriten, këtu janë tetë sjellje që duhet të rishikoni dhe përfundimisht të lëshoni.
1. Të qeshurit ose të humbësh temperamentin
Do të jem i pari që do ta pranoj: ndonjëherë presionet e ditës mblidhen dhe, pa e kuptuar, një gabim i vogël (si një gotë qumësht që bie) shkakton një shpërthim që më pas pendohem. Por ja ku qëndron problemi me të qeshurat e shpeshta—ato u mësojnë fëmijëve tanë se të bërtiturat janë një mënyrë e pranueshme për të shprehur frustrimin. Me kalimin e kohës, kjo dinamikë mund të dëmtojë besimin dhe respektin e fëmijëve.
Një studim ka treguar se fëmijët që ekspozohen ndaj disiplinës verbale të ashpër mund të zhvillojnë probleme emocionale dhe sjellës. Jo pikërisht rruga që duam t’u tregojmë, apo jo? Çelësi është të mësojmë të bëjmë një pauzë. Merrni një frymë, largohuni për një moment dhe kthehuni me një mendje më të qetë.
2. Të anashkaloni ndjenjat e tyre
A e keni thënë ndonjëherë diçka si: “Po te ekzagjeroni,” ose “Nuk është ndonjë gjë e madhe”? Ndjenjat e fëmijëve mund të jenë të mëdha, edhe nëse shkaktarët duken të vegjël për ne. Anashkalimi ose minimizimi i këtyre ndjenjave u tregon atyre se ajo që ata përjetojnë nuk është e vlefshme. Dhe, nëse ata besojnë se nuk i merrni seriozisht, pse duhet ata t’ju respektojnë në kthim?
Kur i pranojmë ndjenjat e fëmijëve tanë—pavarësisht sa të vogla mund të duken—u tregojmë atyre respekt. Po u themi: “Unë të shoh, të dëgjoj dhe ndjenjat e tua kanë vlerë.” Kjo është mënyra se si ndihmojmë që respekti të zhvillohet nga të dyja palët.
3. Të jeni tepër kontrollues
Është natyrale që të dëshirojmë t’i mbrojmë fëmijët tanë nga pasojat negative. Kam rënë vetë në grackën e menaxhimit të kalendarit të djalit tim, rutinës së detyrave dhe madje edhe miqësive të tij, gjithçka në emër të dashurisë. Por sjellja shumë kontrolluese kthehet mbrapsht.
Kjo dërgon mesazhin që ne nuk besojmë se fëmijët tanë mund të marrin vendime të mira, duke i lënë ata të ndihen pa fuqi dhe të zemëruar. Studimet tregojnë se ndërsa struktura është e rëndësishme, kontrolli i tepruar pengon zhvillimin e autonomisë së fëmijëve. Kur fëmijët nuk kanë mundësinë të dështojnë dhe të mësojnë, ata mund të rriten ose të turpërohen ose të bëhen të rebeluar—dhe asnjëra nuk ndihmon në ndërtimin e një marrëdhënieje të bazuar në respekt të ndërsjellë.
Në vend të kësaj, drejtoni fëmijët përmes zgjedhjeve dhe lërini ata të përjetojnë pasojat (nëse është e arsyeshme), duke treguar se besoni në aftësinë e tyre për të manovruar në jetën e tyre.
4. Përdorimi i dënimeve dhe kërcënimeve të rënda
Një herë, kam njohur një shok që kërcënonte t’i merrte çdo privilegj djalit të saj nëse ai nuk vepronte menjëherë. “Do të të mbaj në shtëpi për një muaj,” thoshte ajo për shkelje të vogla, ose “Kurrë nuk do të shohësh më lojëra video!” Por, me kalimin e kohës, djali i saj thjesht nuk e mori më seriozisht kërcënimin, sepse ato ishin të tepruara dhe shpesh nuk realizoheshin.
Kur dënimet dhe kërcënimet janë tepër ose nuk zbatohen gjithmonë, fëmijët mësojnë që fjala juaj nuk është e besueshme—ose se jeni më të interesuar për t’i kontrolluar ata përmes frikës sesa t’i udhëhiqni. Në afat të gjatë, frika dëmton respektin. Në vend të kësaj, fokusohuni në pasoja të drejta dhe të qëndrueshme që lidhen drejtpërdrejt me problemin. Pasojat logjike mundësojnë që fëmijët të lidhen veprimet e tyre me pasojat në një mënyrë kuptimplotë.
5. Kritika e vazhdueshme ose krahasimi
A e keni thënë ndonjëherë: “Pse nuk mund të jesh më si motra jote?” ose “Kurrë nuk bën asgjë siç duhet!” Fjalët si këto mund të dëmtojnë thellë, duke lënë pas shenja të qëndrueshme në vetëvlerësimin e një fëmije. Fëmijët që rriten duke dëgjuar kritika të vazhdueshme shpesh i internalizojnë ato, duke besuar se janë të mangët.
Një qasje më mbështetëse është të theksohet ajo që ata kanë bërë mirë dhe pastaj t’u udhëhiqni për përmirësimin. Ky është diçka që kam mësuar dhe unë—unë përdor të fokusohem vetëm tek ajo që ka shkuar keq, por me kalimin e kohës kuptova që të fillosh me një vërejtje pozitive vendos një ton bashkëpunues.
Fëmijët tanë duan miratimin tonë dhe ata përgjigjen më mirë kur ndihen të vlerësuar.
6. Anashkalimi i nevojës së tyre për autonomi
Fëmijët tanë janë individë, jo thjesht pjesë të neve. Ndërsa rriten, ata duan dhe kanë nevojë për lirinë për të eksploruar interesat, besimet dhe identitetet e tyre. Nëse vazhdojmë t’i hedhim poshtë preferencat e tyre ose të bëjmë zgjedhje për ta pa ndihmën e tyre, rrezikojmë të dërgojmë mesazhin që pikëpamja e tyre nuk ka vlerë.
Një herë, një shoqe e imja, një nënë e vetme, më tregoi një histori për vajzën e saj adoleshente që donte të pikturonte muret e dhomës së saj me ngjyrë të zezë. Ajo reagoi menjëherë me një “Jo”, por pas një bisedë të qetë, ajo kuptoi se ishte një formë vetë-shprehjeje. Ata arritën të komprometonin me një gri të errët që bëri vajzën e saj të ndihej e dëgjuar dhe i dha dhomës së saj një prekje personale.
Ky veprim i vogël i pranimit të autonomisë krijoi një respekt të thellë të ndërsjellë.
7. Dështimi për të modeluar sjelljen që dëshironi të shihni
“Bëj siç them, jo siç bëj,” nuk ka funksionuar asnjëherë, apo jo? Fëmijët, pavarësisht moshës, janë ekspertë për të zbuluar hipokrizinë.
Nëse predikojmë ndershmërinë, por i kërcënojmë rregullat vetë, ose nëse flasim për mirësjelljen, por nxjerrim nervat tek shitësi, ata e vërejnë. Është skenari klasik ku veprimet tona flasin më fort se fjalët.
Nëse tregojmë empati, dëgjojmë dhe trajtojmë të tjerët me mirësjellje—edhe kur përballemi me momente sfiduese—fëmijët tanë do t’i mësojnë këto sjellje nga shembulli.
8. Të jeni të paqëndrueshëm me kufijtë dhe rregullat
Mundësia më e rëndësishme është që paqëndrueshmëria mund të dëmtojë çdo respekt që shpresoni të ndërtoni. Nëse një ditë jemi të qetë për detyrat e shtëpisë dhe ditën tjetër shpërthejmë sepse enët nuk janë larë, fëmijët do të ndihen të konfuzuar.
Fëmijët lulëzojnë kur kanë qëndrueshmëri dhe rutinë, sepse kjo u jep një ndjenjë sigurie. Ata e dinë se çfarë mund të presin dhe çfarë pritet nga ata në këmbim.
Siç ka thënë Sheryl Sandberg: “Nuk mund të ndryshojmë atë që nuk e dimë, dhe sapo ta kuptojmë, nuk mund të mos e ndryshojmë.”
Përfundim
Nëse i keni njohur disa nga këto tetë sjellje në jetën tuaj, merrni zemër: vetëdija është hapi i parë drejt ndryshimit pozitiv.
Askush nuk është prind perfekt, dhe sinqerisht, përsosmëria nuk duhet të jetë qëllimi. Qëllimi është të kultivojmë një marrëdhënie të shëndetshme dhe të respektueshme me fëmijët tanë, një marrëdhënie të bazuar në kuptim të ndërsjellë.
Unë, padyshim, kam gabuar dhe kam pasur nevojë për të rregulluar disa herë, por çdo herë që identifikoj një nga këto zakone të dëmshme, e kujtoj veten se çdo ditë është një mundësi e re për të bërë më mirë.
Fëmijët tanë e vërejnë, e vlerësojnë dhe përfundimisht respektojnë ndryshimet që ne i angazhojmë.
