Përshtatur nga artikulli i Matt Grawitch, Ph.D., publikuar në Psychology Today

Sipas profesorit Matt Grawitch, një nga mënyrat më të qarta për të kuptuar “problemin e zgjidhjeve” është përmes një shembulli të thjeshtë: imagjinoni dikë që është mësuar me karrigen e tij të zakonshme të zyrës – asgjë luksoze, por funksionale. Ajo nuk ofron mbështetje për mesit, nuk është ergonomike, por e bën punën.

Pastaj, një ditë, gjatë një vizite në një zyrë tjetër, ai provon një karrige të shtrenjtë, me shkumë “memory” dhe mundësi rregullimi sipas trupit. Papritur, karrigia e zakonshme nuk i duket më “në rregull” – përkundrazi, e ndjen të parehatshme.

Sipas Grawitch, kjo ndjesi nuk lind sepse karrigia e vjetër është përkeqësuar, por sepse pritshmëritë kanë ndryshuar. Ajo që dikur ishte “e pranueshme”, tani perceptohet si problem.

Kur më shumë zgjidhje krijojnë më shumë probleme

Grawitch i referohet një ideje të ngritur nga Josh Zlatkus, i cili në një seri shkrimesh mbi shëndetin mendor sugjeron se rritja e numrit të diagnozave nuk vjen vetëm nga rritja e vuajtjeve, por edhe nga zgjerimi i infrastrukturës së ndihmës dhe zgjidhjeve. Sipas kësaj ideje, sa më shumë zgjidhje të kemi në dispozicion, aq më shumë fillojmë të mendojmë se kemi nevojë për to.

Grawitch thekson se ky model nuk kufizohet vetëm në fushën e shëndetit mendor. Ai përfaqëson një dobi psikologjike më të gjerë: sa më shumë probleme zgjidhen ose shmangen, aq më shumë ndjeshmëria jonë ndaj atyre që mbeten rritet.

Më pak vështirësi, më pak qëndrueshmëri

Sipas Grawitch, nuk ka asgjë të keqe në reduktimin e vështirësive, përkundrazi – shumica prej nesh preferojnë më pak stres dhe më pak pengesa. Por ai paralajmëron për një paradoks të vështirë: sa më pak përjetojmë vështirësi reale, aq më shumë fillojmë të reagojmë fort edhe ndaj sfidave të vogla.

Ai e përmbledh këtë ide duke thënë se një nivel i moderuar vështirësish mund të jetë i nevojshëm për të ndërtuar aftësitë përballuese. Pa to, edhe përjetime të zakonshme mund të ndihen si të pakalueshme.

Zgjerimi i kuptimeve: Kur “stresi” bëhet “traumë”

Grawitch përmend konceptin “concept creep”, të prezantuar nga Haslam në vitin 2016, që përshkruan mënyrën se si kuptimet e lidhura me dëmtimin emocional – si trauma, bullizmi apo çrregullimi mendor – janë zgjeruar me kalimin e kohës.

Kjo ndodh në dy mënyra:

  • Horizontalisht, kur përfshihen dukuri të reja që më parë nuk përfshiheshin (p.sh., përkufizimi i bullizmit përfshin tani edhe përjashtimin në vendin e punës),
  • Vertikalisht, kur termat përdoren për përvoja më të lehta se ato që përfaqësonin fillimisht (si për shembull, përshkrimi i një trishtimi të zakonshëm si “depresion”).

Grawitch e lidh këtë me një studim të vitit 2018 nga Levari et al., ku njerëzit, pasi përballeshin me më pak raste të vërteta, fillonin të zgjeronin përkufizimin për të përfshirë edhe forma më të lehta. Ai e sheh këtë si një sjellje të natyrshme të mendjes sonë – ajo nuk përdor standarde fikse, por i rregullon ato sipas asaj çfarë mbetet.

Diagnoza që zgjerohet me kalimin e kohës

Grawitch i referohet gjithashtu një studimi të ri nga Schumann et al. (2024), ku pjesëmarrësve u paraqiteshin raste me intensitete të ndryshme shqetësimi mendor. Sipas rezultateve, sa më pak të pranishëm ishin simptomat e rënda, aq më të gatshëm ishin pjesëmarrësit t’i quanin rastet e lehta si çrregullime mendore.

Kjo, sipas Grawitch, tregon se nuk është domosdoshmërisht rritja e vuajtjes që ka sjellë më shumë diagnoza, por ndryshimi i kuptimit të asaj që konsiderohet “problem”.

Kur zgjidhjet bëhen biznes

Grawitch nënvizon një aspekt kritik: kur zgjidhjet fillojnë të shiten si produkte, ato nuk janë më vetëm ndihmë, por edhe burim të ardhurash. Në këto raste, ekziston një interes që problemet të mos zhduken, por të mbeten të dukshme – e madje të zmadhohen.

Ai sjell shembuj konkretë:

  • Aplikacione që të analizojnë gjendjen shpirtërore edhe për ndjenja kalimtare si lodhja apo mërzitja.
  • Trajtimi i terapisë si mjet për të përballuar përditshmërinë, edhe në mungesë të një çrregullimi.
  • Rritja e shërbimeve mbështetëse për sfida të zakonshme në shkolla apo punë.

Sipas Grawitch, secila prej këtyre iniciativave mund të ketë qëllim të mirë, por së bashku ato ndikojnë në një ndryshim më të thellë: çdo vështirësi perceptohet si diçka që duhet “rregulluar”.

A jemi bërë të papërgatitur për normalen?

Në përmbyllje, Grawitch na fton të reflektojmë: Po sikur, duke u përpjekur të zgjidhim gjithçka, të kemi rritur ndjeshmërinë tonë ndaj gjithçkaje?

Sipas tij, kur çdo shqetësim perceptohet si problem, dhe çdo problem kërkon zgjidhje, humbim aftësinë për të duruar – edhe ato pjesë të jetës që janë thjesht… të zakonshme.

Ai nuk mohon vlerën e zgjidhjeve – përkundrazi. Por thekson se është e domosdoshme të dallojmë problemet e vërteta nga ato që krijohen thjesht nga zgjerimi i përkufizimeve.

Përshtatur nga artikulli i Matt Grawitch, Ph.D., publikuar në Psychology Today
Grawitch është profesor në Saint Louis University dhe drejtor i kërkimeve strategjike në Shkollën për Studime Profesionale, ku merret me çështje të lidershipit, zhvillimit organizativ dhe ndikimit të psikologjisë në vendimmarrje.